Ne Zaman Kullanılmalı, Ne Zaman Kullanılmamalı?
Demir, vücudumuz için hayati öneme sahip bir mineraldir. Oksijen taşınması, tiroid fonksiyonları, serotonin ve melatonin sentezi, karaciğerde detoksifikasyon gibi birçok işlevde rol oynar. Ancak demir takviyesi kullanımı, özellikle grip, Covid-19 veya soğuk algınlığı gibi hastalıklar sırasında dikkat gerektirir. İşte demir takviyesi hakkında bilmeniz gerekenler:
Demir Emilimi ve Kaynakları
Demir, gıdalarla bağırsaklara iki farklı formda ulaşır: +2 değerlikli (hem demir) ve +3 değerlikli (non-hem demir).
Hayvansal Kaynaklı Demir (+2 Değerlikli):
Et, balık ve kümes hayvanlarında bulunur.
Emilimi daha kolaydır.
Çay, kahve ve polifenoller bu demirin emilimini engellemez. Ancak kalsiyum, hem hayvansal hem de bitkisel demirin emilimini engeller.
Bitkisel Kaynaklı Demir (+3 Değerlikli):
Baklagiller, hububatlar, ıspanak, üzüm, pekmez gibi gıdalarda bulunur.
Emilimi daha zordur. Bağırsaklar, bitkisel kaynaklı demirin sadece %4’ünü emer.
Çay, kahve, kalsiyum ve fitatlar (baklagillerde bulunur) bitkisel demirin emilimini engeller.
Demir Emilimini Artıran ve Engelleyen Faktörler
Vitamin C: Bitkisel kaynaklı demirin (+3) emilimini artırır. Ayrıca +2 değerlikli demirin emilimini de destekler. Bu nedenle demir takviyeleri genellikle C vitamini ile birlikte alınır.
Engelleyiciler: Çay, kahve, kalsiyum ve fitatlar bitkisel demirin emilimini engeller. Hayvansal demir ise sadece kalsiyum tarafından engellenir.
Demir Depolanması ve Ferritin
Demir, vücutta ferritin adı verilen bir protein ile depolanır.
Ferritin seviyeleri, kadınlarda 200, erkeklerde 400 civarında olmalıdır.
Ferritin seviyesi, yaş × 10 formülüyle hesaplanabilir. Örneğin, 60 yaş için maksimum ferritin seviyesi 600 olmalıdır.
Fazla demir, organlarda birikir ve oksitlenerek zarar verir. Demirin atılım mekanizması yoktur; sadece kanama veya bağırsak epitel hücre hasarı ile atılabilir.
Demir Takviyesi Ne Zaman Kullanılmamalı?
Viral veya Bakteriyel Enfeksiyonlar Sırasında:
Grip, Covid-19, pnömoni gibi hastalıklar sırasında demir takviyesi kullanılmamalıdır.
Sebep: Bakteri ve virüsler, çoğalmak için demiri kullanır. Vücut, bu ptaojenlerin demiri kullanmasını engellemek için demiri ferritin ile depolar. Bu durumda ferritin seviyesi yükselir.
Eğer hastalık sırasında demir takviyesi alınırsa, patojenlere “demir takviyesi” yapılmış olur ve hastalık şiddetlenebilir.
Ferritin Yüksek, Demir Düşükse:
Ferritin yüksekliği, vücudun demiri depoladığını gösterir. Bu durumda demir takviyesi kullanılmamalıdır.
Multi Vitaminlerde Demir Olmamalı:
Multi vitaminlerde demir bulunmamalıdır. Buna ilaveten, demir ile kalsiyum aynı tablette bulunmamalıdır çünkü kalsiyum demir emilimini engeller.
Demir Takviyesi Ne Zaman Kullanılmalı?
Demir Eksikliği Varsa:
Demir seviyesi düşükse ve ferritin normal aralıkta ise demir takviyesi kullanılabilir.
Menstrüasyon Döneminde:
Menopoza girmemiş kadınlarda, adet döngüsü sırasında demir kaybı meydana gelir. Bu dönemde 4-5 gün boyunca demir takviyesi kullanılabilir.
Demir Takviyesi Alırken Dikkat Edilmesi Gerekenler
Demir takviyesi, gece yatmadan önce veya yemeklerden 4 saat sonra alınmalıdır.
Kahvaltıdan 1 saat önce alınan demir, gıdalardaki fitatlar ve kalsiyum nedeniyle emilimi engellenebilir.
Demir takviyesi, C vitamini ile birlikte alınmalıdır.
Sonuç
Demir, vücut için hayati öneme sahiptir, ancak fazlası zararlıdır.
Viral veya bakteriyel enfeksiyonlar sırasında demir takviyesi kullanılmamalıdır.
Ferritin yüksek, demir düşükse demir takviyesi kullanılmamalıdır.
Bitkisel kaynaklı demir emilimi zordur; hayvansal kaynaklı demir tercih edilmelidir.
Demir takviyesi, doğru zamanda ve doğru şekilde alınması gerektiği unutulmamalıdır.
