Daha önceki yazdığım “Kan Tetkikleri – 1” yazısında bazı kan değerleri üzerinde durmuştuk. Bu yazıda ise HOMA-IR, Albümin, Bilirubin, İnsülin, HbA1c ve Glikoz gibi değerlerin yüksekliği ve düşüklüğünün ne anlama hakkında bilgi vermeye çalışacağız.
1. İnsülin (Açlık)
Kandaki glikozun hücreye girmesi için bir anahtar gereklidir. Bu anahtar, insülindir. Pankreas, kanda şeker olduğunu gördüğünde insülin salgılar. Karbonhidrat içeren her besin, glikoz (şeker) kaynağıdır. Ne kadar çok karbonhidrat alırsak, pankreas o kadar çok isnülin salgılar.
“Sık ye, az ye” gibi bir beslenme tarzında pankreas sürekli insülin salgılar. Sürekli insüline maruz kalan hücreler, zamanla insüline direnç gösterir ve kapıyı açmaz. Bu durumda kanda şeker yükselir ve pankreas daha fazla insülin salgılar. İşte bu duruma insülin direnci denir.
Açlık insülin değeri 2.4 ila 7 arası idealdir. Referans aralık 2.4 ila 24 arası olsa da, 7 üzeri değerler sıkıntılı olabilir.
2. Glikoz (Açlık)
8-10 saatlik açlık sonrası kanda bulunan glikoz değeridir. Normal değerler 75 ila 105 arasındadır. Eğer insülin hücre kapısını açamazsa, glikoz yükselir ve organlara zarar vermeye başlar .
3. HOMA-IR (2.5 Üzeri Olmamalı)
HOMA-IR, insülin direncini ölçen bir parametredir. Açlık kan şekeri ile açlık insülin değerinin çarpımının 405’e bölünmesiyle değeri ortaya çıkar.
Örnek: Açlık glikoz 99, açlık insülin 13 ise;
99 × 13 = 1287
1287 ÷ 405 = 3.17
HOMA-IR değeri 2.5 üzeri ise insülin direnci var demektir. Bu nedenle, insülin değeri referans aralıkta olsa bile HOMA-IR yüksekse dikkat edilmelidir.
4. HbA1c (4.5 ile 5.6 Arası Olmalı)
HbA1c, hemoglobin üzerine bağlanan glikoz miktarını gösterir. Kırmızı kan hücrelerinin ömrü 120 gün olduğu için, HbA1c son 3 aylık kan şekeri ortalamasını yansıtır. Normal değerler 4.5 ile 5.6 arasındadır. HbA1c yüksekliği, uzun süreli yüksek kan şekerini gösterir.
5. Albümin
Albümin, vitaminler, mineraller, yağ asitleri, hormonlar ve ilaçlar gibi birçok molekülü taşır. Ayrıca damar içinde basınç oluşturarak sıvıların damar dışına sızmasını engeller. Albümin düşüklüğü, ödem, karaciğer ve böbrek sorunları, hipotiroidi, diyabet gibi durumlarla ilişkilidir.
Aşırı su tüketimi de albümin düşüklüğüne sebebiyet verebilri. Günlük su tüketimi, kilo ÷ 30 formülüyle hesaplanmalıdır. Örneğin, 75 kg bir kişi için günlük su ihtiyacı 2.5 litredir.
Albümin yüksekliği ise genellikle sıvı eksikliğinden kaynaklanır. İshal, idrar söktürücü ilaçlar, aşırı terleme veya sadece protein ve yağ ile beslenme gibi durumlarda görülebilir.
6. Bilirubin
Bilirubin, kırmızı kan hücrelerinin parçalanması sonucu açığa çıkar. Karaciğerde işlenerek safra yoluyla atılır. Bilirubin yüksekliği, hemolitik anemi, karaciğer hastalıkları veya safra yollarındaki tıkanıklık gibi durumlarla ilişkilidir.
Yeni doğan sarılığı, karaciğer fonksiyonlarının tam olarak çalışmadığı durumlarda görülür. Gilbert sendromu ise genetik bir durum olup, bilirubin dönüşümünü bloke eder.
Bilirubin düşüklüğü nadir görülür ve genellikle bir hastalık belirtisi denilemez. Fakat bilirubinin antioksidan özelliğinden faydalanılamamasına neden olabilir.
Sonuç
Kan tetkiklerinde yüksek veya düşük çıkan değerler, vücuttaki birçok süreci anlamamıza yardımcı olur. İnsülin direnci, diyabet, karaciğer ve böbrek fonksiyonları gibi durumlar, bu değerlerle erken teşhis edilebilir. Sağlıklı bir yaşam için dengeli beslenme, düzelni egzersiz ve doktor kontrolü hayati öenm taşır.
